Tin Y Tế

Vắc-xin phòng zona thần kinh

Zona thần kinh có thể xảy ra ở người từng mắc thủy đậu. Sau khi khỏi bệnh, vi-rút gây thủy đậu vẫn có thể ‘nằm yên’ trong cơ thể nhiều năm và hoạt động trở lại, gây bệnh zona. Bệnh thường gây đau rát, nổi mụn nước theo vùng da và đôi khi để lại đau dây thần kinh kéo dài. Vắc-xin zona thần kinh là một biện pháp dự phòng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng liên quan, đặc biệt ở người lớn tuổi và một số người suy giảm miễn dịch.

1. Tổng quan: Vắc-xin zona thần kinh phòng bệnh gì?

1.1. Zona thần kinh là gì?

Zona thần kinh xảy ra do vi-rút từng gây bệnh thủy đậu hoạt động trở lại trong cơ thể. Vi-rút này có tên khoa học là varicella-zoster (VZV). Đây cũng là vi-rút gây thủy đậu. Sau khi khỏi thủy đậu, vi-rút vẫn có thể tồn tại trong cơ thể ở trạng thái ‘ngủ’. Nhiều năm sau, vi-rút có thể hoạt động trở lại và gây zona.

Biểu hiện điển hình là đau, bỏng rát hoặc châm chích ở một vùng da, sau đó xuất hiện phát ban và các cụm mụn nước, thường tập trung ở một bên cơ thể. Nguy cơ mắc zona tăng theo tuổi và cao hơn ở người có hệ miễn dịch suy yếu.

Một biến chứng thường gặp là đau kéo dài sau zona. Khi đó, các mụn nước và tổn thương da có thể đã lành nhưng người bệnh vẫn còn cảm giác đau, bỏng rát hoặc châm chích trong nhiều tuần, nhiều tháng hoặc lâu hơn.

Vắc-xin phòng zona thần kinh giúp giảm nguy cơ mắc zona và đau thần kinh sau zona; vắc-xin không dùng để điều trị đợt zona đang hoạt động.

2. Đối tượng nên tiêm vắc-xin phòng zona thần kinh

2.1. Người từ 50 tuổi trở lên

Tại Việt Nam, Bộ Y tế thông tin sản phẩm phòng zona tái tổ hợp Shingrix đã được cấp phép năm 2024 cho người từ 50 tuổi trở lên, bên cạnh nhóm người trưởng thành trẻ hơn có nguy cơ cao do suy giảm miễn dịch. Khuyến cáo hai liều cho người từ 50 tuổi trở lên, không phụ thuộc việc trước đây đã từng mắc zona hay chưa. 

Nguy cơ zona và biến chứng, đặc biệt đau thần kinh sau zona, tăng theo tuổi. Vì vậy, người từ 50 tuổi trở lên có thể trao đổi với cơ sở tiêm chủng để được khám sàng lọc và tư vấn lịch phù hợp.

2.2. Người trưởng thành có hệ miễn dịch suy yếu

Tại Việt Nam, người từ 18 tuổi trở lên có hệ miễn dịch suy yếu và có nguy cơ mắc zona cao có thể được bác sĩ cân nhắc chỉ định tiêm. Nhóm này có thể bao gồm người mắc một số bệnh hoặc đang điều trị bằng thuốc làm giảm khả năng bảo vệ của cơ thể.

Khuyến cáo tại mỗi quốc gia có thể khác nhau đôi chút về độ tuổi. Vì vậy, người thuộc nhóm nguy cơ nên được nhân viên y tế tư vấn dựa trên tuổi, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn sử dụng của loại đang được dùng tại Việt Nam.

Những trường hợp cần được bác sĩ đánh giá có thể bao gồm người:

  • Mắc bệnh hoặc đang điều trị khiến hệ miễn dịch suy yếu.
  • Chuẩn bị hoặc đã ghép tế bào gốc tạo máu, ghép tạng.
  • Đang điều trị một số bệnh ung thư.
  • Sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.
  • Nhiễm HIV hoặc có các tình trạng suy giảm miễn dịch khác.

Với người đang điều trị bệnh hoặc dùng thuốc ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, thời điểm tiêm cần được bác sĩ cân nhắc để cơ thể có khả năng tạo miễn dịch tốt nhất. Người bệnh không nên tự ngừng hoặc thay đổi thuốc đang sử dụng để đi tiêm.

2.3. Đã từng mắc zona có còn cần tiêm?

Có thể. Zona có khả năng tái phát. Khuyến cáo người đã từng mắc zona vẫn nên được dự phòng nếu thuộc nhóm có chỉ định.

Người từng mắc zona vẫn có thể được tư vấn tiêm phòng sau khi đợt bệnh cấp đã qua. Không cần tự tính một khoảng thời gian chờ cố định; nhân viên y tế sẽ đánh giá thời điểm phù hợp dựa trên tình trạng thực tế. Tuy nhiên, không tiêm khi người bệnh đang trong giai đoạn zona cấp tính; cần chờ đợt bệnh qua đi và các triệu chứng cấp ổn định trước khi thực hiện.

2.4. Trường hợp chống chỉ định, tạm hoãn hoặc cần thận trọng

Không tiêm vắc-xin phòng zona thần kinh cho người từng có phản ứng dị ứng nghiêm trọng (ví dụ phản vệ) sau một liều vắc-xin này hoặc với bất kỳ thành phần nào của vắc-xin.

Dị ứng nghiêm trọng có thể có các biểu hiện như khó thở, sưng môi hoặc mặt, nổi mề đay toàn thân, chóng mặt nhiều, choáng hoặc ngất.

Nên hoãn tiêm hoặc trao đổi với nhân viên y tế trước khi tiêm nếu:

  • Đang bị zona: hoãn tiêm đến khi giai đoạn cấp qua đi và các triệu chứng thuyên giảm.
  • Đang mắc bệnh cấp mức độ vừa hoặc nặng, có hoặc không sốt: nhân viên y tế sẽ kiểm tra tình trạng sức khỏe và tư vấn thời điểm phù hợp.
  • Đang mang thai: thường nên hoãn đến sau thai kỳ. Nếu có tình huống đặc biệt, cần trao đổi với bác sĩ trước khi quyết định.
  • Từng có phản ứng bất thường nghiêm trọng sau một lần tiêm trước: cần báo rõ cho nhân viên y tế khi khám sàng lọc.
  • Đang điều trị bệnh hoặc dùng thuốc ảnh hưởng đến hệ miễn dịch: nên cung cấp đầy đủ thông tin về bệnh và thuốc đang sử dụng để bác sĩ cân nhắc thời điểm tiêm.

Nếu đang cho con bú: không nhất thiết phải hoãn chỉ vì đang cho con bú. Nếu thuộc nhóm có chỉ định, bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng sức khỏe và tư vấn phù hợp.

3. Phác đồ, lịch tiêm chi tiết vắc-xin phòng zona thần kinh

Lịch tiêm cơ bản gồm 2 mũi. Người từ 50 tuổi trở lên thường tiêm mũi 2 sau mũi 1 từ 2–6 tháng; với người suy giảm miễn dịch, bác sĩ có thể chỉ định khoảng cách ngắn hơn theo hướng dẫn sử dụng.

Đối tượng

Lịch thường áp dụng

Lưu ý

Người từ 50 tuổi trở lên

Mũi 1: thời điểm bắt đầu.

 

Mũi 2: sau mũi 1 từ 2–6 tháng

Hoàn thành đủ 2 mũi để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu

Người trưởng thành suy giảm miễn dịch

Thông thường 2 mũi cách

2 – 6 tháng

Nếu cần hoàn thành lịch sớm theo chỉ định bác sĩ, mũi 2 có thể tiêm sau mũi 1 từ 1–2 tháng.

Không tự rút ngắn khoảng cách giữa hai mũi khi chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.

Mũi 2 trễ quá 6 tháng

Tiêm mũi 2 sớm nhất có thể

Không cần tiêm lại từ đầu

Hai mũi cần được tiêm đúng khoảng cách theo hướng dẫn. Nếu mũi thứ hai được tiêm sớm hơn lịch hoặc người tiêm không nhớ chính xác thời điểm đã tiêm, nên mang thông tin tiêm chủng đến cơ sở y tế để được kiểm tra và hướng dẫn. Người tiêm không nên tự rút ngắn khoảng cách giữa các mũi.

Trong một số trường hợp, có thể tiêm cùng buổi với các loại phòng bệnh khác và tiêm ở những vị trí khác nhau trên cơ thể. Nhân viên y tế sẽ kiểm tra lịch sử tiêm chủng và tư vấn cách sắp xếp phù hợp. Tuy nhiên, việc phối hợp cần dựa trên lịch sử tiêm chủng, tình trạng sức khỏe và đánh giá của nhân viên y tế.

4. Những lưu ý quan trọng trước và sau tiêm Zona thần kinh

4.1. Chuẩn bị trước khi tiêm

Người đi tiêm nên chuẩn bị:

  • Người lớn cần mang theo CCCD/mã định danh cá nhân/chứng minh nhân dân/ hộ chiếu.
  • Mang theo sổ hoặc thông tin các mũi tiêm trước đây (nếu có).
  • Thông báo tiền sử dị ứng và phản ứng sau những lần tiêm trước.
  • Cho nhân viên y tế biết nếu đang mắc bệnh cấp tính hoặc đang có biểu hiện nghi ngờ zona.
  • Cung cấp thông tin về bệnh nền, tình trạng suy giảm miễn dịch và thuốc đang sử dụng, đặc biệt thuốc ức chế miễn dịch.
  • Thông báo nếu đang mang thai, dự định mang thai hoặc đang cho con bú.
  • Ăn uống, nghỉ ngơi bình thường nếu không có chỉ định khác.
  • Không tự ý ngưng thuốc điều trị bệnh nền hoặc sử dụng thuốc trước tiêm với mục đích “ngừa phản ứng” khi chưa có hướng dẫn.

4.2. Theo dõi tại cơ sở và tại nhà

Theo quy định hoạt động tiêm chủng hiện hành tại Việt Nam, sau tiêm người được tiêm cần được theo dõi tại điểm tiêm ít nhất 30 phút và tiếp tục theo dõi sức khỏe tại nhà ít nhất 24 giờ. 

Một số phản ứng thường gặp với vắc-xin phòng zona gồm:

  • Đau, đỏ hoặc sưng tại vị trí tiêm.
  • Mệt mỏi.
  • Đau cơ, đau đầu.
  • Ớn lạnh hoặc sốt.
  • Khó chịu ở đường tiêu hóa.

Các phản ứng này thường tự giảm trong khoảng 2–3 ngày; một số người có thể mệt, đau nhức hoặc khó chịu hơn bình thường trong vài ngày đầu sau tiêm.

Nếu chỉ có phản ứng thông thường sau mũi đầu, người tiêm nhìn chung vẫn cần hoàn thành mũi thứ hai theo lịch. Tuy nhiên, nếu đã xảy ra phản ứng dị ứng nghiêm trọng hoặc biểu hiện bất thường, cần được bác sĩ đánh giá trước liều tiếp theo.

4.3. Khi nào cần đến cơ sở y tế ngay?

Cần tìm trợ giúp y tế khẩn cấp nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi phản ứng dị ứng nặng như:

  • Khó thở hoặc thở rít.
  • Nổi mề đay lan rộng.
  • Sưng môi, mặt hoặc họng.
  • Chóng mặt nhiều, yếu lả hoặc ngất.
  • Tim đập nhanh kèm biểu hiện bất thường.

Yếu tay chân tăng dần, tê bất thường hoặc đi lại khó khăn là các dấu hiệu cần được khám sớm, dù nguyên nhân có thể khác nhau.

Câu hỏi thường gặp về vắc-xin phòng zona thần kinh

1. Ai nên tiêm vắc-xin phòng zona thần kinh?

Người từ 50 tuổi trở lên thường được khuyến cáo tiêm phòng zona. Người từ 18 tuổi có hệ miễn dịch suy yếu cũng có thể được chỉ định tiêm sau khi bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe.

2. Đã từng bị zona rồi có cần tiêm nữa không?

Có. Zona có thể tái phát, vì vậy người từng mắc bệnh vẫn có thể được khuyến cáo tiêm nếu thuộc nhóm phù hợp. Nên chờ đến khi đợt zona hiện tại đã khỏi trước khi tiêm.

3. Vắc-xin phòng zona thần kinh có phòng được thủy đậu không?

Không. Vắc-xin này chỉ giúp phòng zona và các biến chứng liên quan, không dùng để phòng thủy đậu.

4. Quên mũi thứ hai và đã quá 6 tháng có phải tiêm lại từ đầu?

Thông thường không. Người tiêm chỉ cần tiêm mũi thứ hai sớm nhất có thể, không cần tiêm lại từ đầu.

5. Có thể tiêm cùng ngày với các loại khác không?

Có thể. Trong nhiều trường hợp, vắc-xin zona có thể tiêm cùng ngày với các loại khác nhưng ở vị trí tiêm khác nhau. Nhân viên y tế sẽ tư vấn dựa trên tình trạng sức khỏe và lịch tiêm của từng người.

6. Hiệu quả bảo vệ kéo dài bao lâu?

Nghiên cứu theo dõi dài hạn ở người từ 50 tuổi trở lên cho thấy hiệu quả bảo vệ vẫn duy trì ở mức cao đến khoảng 10 năm sau tiêm. Khuyến cáo về liều nhắc lại có thể được cập nhật theo dữ liệu mới.

(Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ.)

Tài liệu tham khảo

  1. World Health Organization. WHO position paper on herpes zoster vaccines. July 2025.
  2. World Health Organization. Shingles (herpes zoster). 2025.
  3. Centers for Disease Control and Prevention. Shingles Vaccine Recommendations.
  4. Centers for Disease Control and Prevention. Shingles Vaccination. Updated August 19, 2025.
  5. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Considerations for Shingrix Use in Immunocompromised Adults.
  6. Strezova A, et al. Long-term Protection Against Herpes Zoster by the Adjuvanted Recombinant Zoster Vaccine: Interim Efficacy, Immunogenicity, and Safety Results up to 10 Years After Initial Vaccination. Open Forum Infectious Diseases. 2022;9(10):ofac485.
  7. Bộ Y tế. Cấp phép vaccine sốt xuất huyết, zona thần kinh và phế cầu 23. 16/05/2024.
  8. Cục Quản lý Dược – Bộ Y tế. Quyết định cấp giấy đăng ký lưu hành tại Việt Nam đối với Shingrix, 2024.
  9. Bộ Y tế. Thông tư số 13/2026/TT-BYT quy định về hoạt động tiêm chủng, có hiệu lực từ 01/07/2026.

Bài viết được tham vấn bởi: CN.YTCC Nguyễn Thị Thanh Thảo

Trưởng nhóm Đơn vị Tiêm chủng, Bệnh viện Đa khoa Hồng Hưng

Theo dõi Fanpage Sống khỏe cùng Hồng Hưng để cập nhật kiến thức y khoa bổ ích.

Để được tư vấn cụ thể hoặc đăng ký thăm khám, Quý khách hàng có thể liên hệ:

———————————————————————–

BỆNH VIỆN ĐA KHOA HỒNG HƯNG

82 Phạm Văn Đồng, Hiệp Long, Thanh Điền, Tây Ninh

Copyright © 2026 Bệnh viện Hồng Hưng. All Rights Reserved